PROJEKT – „Tam trza kwitnąć ka sie rośnie…”

Projekt „Tam trza kwitnąć, ka się rośnie – edukacja dzieci i młodzieży w duchu tradycji regionalnej” był realizowany w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2025 roku w ramach programu Ministerstwa Edukacji Narodowej „Nasze tradycje”. Jego głównym celem była szeroko rozumiana edukacja regionalna, oparta na bezpośrednim kontakcie dzieci i młodzieży z dziedzictwem kulturowym Żywiecczyzny. Założeniem projektu było ukazanie tradycji jako żywego i aktualnego elementu tożsamości lokalnej, przekazywanego poprzez różnorodne działania edukacyjne, animacyjne i praktyczne, dostosowane do wieku oraz potrzeb uczestników.

Zajęcia regionalne dla najmłodszych

Zajęcia regionalne dla najmłodszych dzieci w wieku przedszkolnym stanowiły istotny element projektu i były ukierunkowane na wczesne wprowadzanie uczestników w świat lokalnej tradycji oraz dziedzictwa kulturowego Żywiecczyzny. Program zajęć nie wymagał wcześniejszych umiejętności muzycznych i opierał się na naturalnych formach aktywności dzieci, takich jak śpiew, ruch, zabawa oraz słuchanie opowieści. W ramach projektu zrealizowano cykliczne, cotygodniowe zajęcia muzyczno-edukacyjne w 15 przedszkolach (w tym jednym przedszkolu specjalnym), obejmujące łącznie 1244 dzieci. Działania prowadzone były w 11 miejscowościach na Żywiecczyźnie: Łodygowice, Szczyrk, Wilkowice, Meszna, Milówka, Rajcza, Lipowa, Juszczyna, Wieprz, Koszarawa i Kamesznica. Podczas regularnych spotkań dzieci poznawały regionalne pieśni, elementy tańców ludowych, zwyczaje doroczne oraz podstawowe treści związane z historią i kulturą regionu, a także elementy stroju ludowego i tradycyjne teksty mówione. Zajęcia miały charakter edukacyjno-animacyjny i integracyjny, a ich ważnym aspektem był bezpośredni kontakt z żywą tradycją, realizowany m.in. poprzez spotkania z lokalnymi muzykami i depozytariuszami kultury oraz tradycyjne kolędowanie w okresie grudniowym. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych metod dydaktycznych dzieci mogły w sposób przystępny i angażujący poznawać folklor w jego autentycznej formie, budując pierwsze relacje z regionalną tożsamością kulturową.

Istotną przewagą tego działania było to, że dzieci w wieku przedszkolnym – obok cotygodniowych zajęć prowadzonych przez wykwalifikowanych instruktorów – uczestniczyły także w dodatkowych spotkaniach ze „specjalnym gościem”, czyli depozytariuszami lokalnej tradycji. Były to osoby, dla których życie w kulturze regionalnej stanowi codzienną praktykę i naturalną część tożsamości. Dzięki bezpośredniemu kontaktowi dzieci mogły nie tylko słuchać opowieści i obserwować tradycyjne formy muzykowania czy obrzędowości, ale również doświadczać ich wszystkimi zmysłami – poprzez wspólne śpiewanie, ruch, słuch i aktywne uczestnictwo. Takie spotkania umożliwiały autentyczne obcowanie z żywą tradycją, wzmacniając przekaz międzypokoleniowy i pogłębiając rozumienie kultury regionalnej jako realnego, obecnego elementu codziennego życia.

Lekcje w terenie

W ramach projektu zrealizowano lekcje w plenerze, stanowiące uzupełnienie zajęć edukacyjnych i umożliwiające dzieciom bezpośredni kontakt z dziedzictwem kulturowym regionu. Zorganizowano terenowe lekcje edukacyjne dla 105 dzieci, obejmujące wizyty w Muzeum Żywieckim, Skansenie w Ślemieniu oraz Muzeum Stara Chałupa w Milówce. Zajęcia odbywały się w przestrzeniach związanych z lokalną historią i tradycją, gdzie uczestnicy poznawali dziedzictwo materialne i niematerialne regionu, realia dawnego życia, tradycyjne rzemiosło oraz kulturę ludową poprzez bezpośrednie doświadczenie, obserwację i udział w warsztatach rękodzielniczych, plastycznych i muzycznych. Lekcje w terenie miały charakter edukacyjny i animacyjny, pogłębiając treści realizowane podczas zajęć stacjonarnych oraz wzmacniając zainteresowanie dzieci regionalnym dziedzictwem. Każda wizyta została uzupełniona o poczęstunek dla uczestników.

Dzień Stroju Ludowego

Wydarzenie „Dzień Stroju Ludowego” zostało zrealizowane 5 października jako otwarta inicjatywa edukacyjno-kulturalna, której celem była popularyzacja tradycyjnego stroju ludowego oraz lokalnego dziedzictwa niematerialnego regionu. Odbyło się w Łodygowicach i miało charakter upowszechniający, łącząc elementy edukacji kulturowej, animacji społecznej oraz międzypokoleniowego przekazu tradycji.

Przestrzeń wydarzenia została zorganizowana w formie stref tematycznych, umożliwiających uczestnikom aktywne i bezpośrednie poznawanie różnorodnych aspektów kultury ludowej. Program obejmował pokaz oraz prelekcję poświęconą strojom ludowym, podczas których omówiono ich budowę, funkcje, symbolikę oraz znaczenie w życiu społeczności lokalnej. Część teoretyczna została uzupełniona warsztatami praktycznymi, obejmującymi m.in. budowę tradycyjnych instrumentów muzycznych (piszczałek), bibułkarstwo, haft regionalny, malowanie drewnianych zabawek oraz zajęcia poświęcone poszczególnym elementom stroju ludowego. Dodatkowo zrealizowano warsztaty wzornictwa tradycyjnego w jego współczesnej, użytkowej odsłonie – warsztaty z Etograff – ukazujące możliwości twórczego dialogu między tradycją a nowoczesnym designem.

Istotnym elementem wydarzenia były także działania skierowane do najmłodszych uczestników, dostosowane do ich możliwości poznawczych i rozwojowych, sprzyjające wczesnemu kontaktowi z kulturą regionalną. Całość dopełniały występy kapel góralskich oraz prezentacje muzyczne, które ukazywały żywy, dynamiczny wymiar tradycji oraz jej funkcjonowanie we współczesnym kontekście kulturowym.

Materiały online

Opracowaliśmy nowoczesne materiały edukacyjne, które wspierają naukę oraz popularyzację regionalnego dziedzictwa muzycznego. Obejmują one skrypty i filmy instruktażowe poświęcone grze na skrzypcach, kontrabasie i heligonce, tradycyjnemu śpiewowi, a także zajęciom skierowanym do najmłodszych dzieci. Całość została przygotowana w przystępnej i atrakcyjnej formie, dostosowanej do potrzeb dzieci, tak aby z łatwością mogły z nich korzystać i utrwalać zdobyte umiejętności – również najmłodsi górale i góralki. Uzupełnieniem materiałów multimedialnych są regionalne kolorowanki oraz karty edukacyjne, które umożliwiają jeszcze pełniejsze i bardziej pogłębione poznawanie lokalnego dziedzictwa i tradycji.

Nagrania dla najmłodszych

„Pograjki” – wspólne muzykowanie

W ramach projektu zrealizowano 12 spotkań muzycznych dla dzieci i młodzieży, opartych na idei wspólnego muzykowania inspirowanego tradycją góralskiej orkiestry. Uczestnicy, grający na skrzypcach, kontrabasach, basach góralskich i heligonkach oraz śpiewający, pracowali w grupach pod opieką doświadczonych instruktorów. Zajęcia rozwijały umiejętności współpracy, kreatywność oraz kompetencje społeczne, a także promowały alternatywne formy spędzania czasu wolnego. Każda grupa uzyskała dostęp do materiałów edukacyjnych, dzięki którym mogła kontynuować swoją przygodę z muzyką i utrwalać zdobyte umiejętności. W zajęciach uczestniczyło 139 osób.

Lekcje o folklorze w szkołach

W ramach projektu przeprowadzono 15 spotkań edukacyjnych w szkołach na terenie Żywiecczyzny, mających na celu promocję lokalnych tradycji ludowych i góralskich. Zajęcia prowadzone były przez wykwalifikowanych edukatorów i instruktorów z regionu, co umożliwiło uczniom bezpośredni kontakt z folklorem i żywą tradycją. Spotkania rozwijały wiedzę o kulturze regionalnej, wzmacniały poczucie tożsamości lokalnej oraz zachęcały młodzież do aktywnego poznawania dziedzictwa swojego regionu.